नेपालको इतिहासमा शासकीय संरचना पटक–पटक परिवर्तन भए पनि राष्ट्रको मेरुदण्डका रूपमा राजसंस्थाले सधैं एउटा केन्द्रबिन्दु ओगटेको छ। गणतन्त्रको घोषणापछि पनि नेपाली समाजमा राजसंस्थाको औचित्यबारे चर्चा थामिएको छैन। आज जब नेपाल अस्थिरता, भ्रष्टाचार, र परनिर्भरताको भूमरीमा फसिरहेको छ, राष्ट्र पुनः आफ्नो मौलिक पहिचान खोजिरहेको छ। यही सन्दर्भमा राजाको फिर्ती—श्री ५ ज्ञानेन्द्र वीर विक्रम शाहदेवको भूमिका र परम्परा पुनर्स्थापनाको खोज—समसामयिक विषय बनेको छ।
नेपालको परम्परागत शासन संरचना र यसको महत्त्व
नेपाल कुनै साधारण मुलुक होइन। यो धर्म, संस्कृति, र ऐतिहासिक गौरवले भरिएको भूमि हो। हिन्दू–बौद्ध परम्पराको संरक्षण गर्दै आएको नेपालमा राजसंस्था केवल शासकीय संयन्त्र मात्र थिएन; यो राष्ट्रको एकता, सभ्यता, र परम्पराको प्रतीक थियो।
श्री ५ ज्ञानेन्द्रकै शब्दमा, “राजसंस्था केवल व्यक्तिको अस्तित्व मात्र होइन, यो राष्ट्रको स्थिरता, अखण्डता, र मूल्यमान्यताको आधार हो।”
तर, २०६५ सालमा गणतन्त्र स्थापनापछि नेपालले आफ्नो मौलिक राज्यव्यवस्था गुमायो। परम्परागत सत्तासँग जोडिएको अनुशासन, धार्मिक संरक्षण, र राष्ट्रिय एकताको भावनालाई राजनीतिक चक्रव्यूहले विस्थापित गर्यो।
राजनीतिक संक्रमणपछि देखिएको संकट
गणतन्त्र स्थापनाको पन्ध्र वर्षपछि नेपालले के प्राप्त गर्यो?
- राजनीतिक अस्थिरता – सरकारहरू बारम्बार परिवर्तन भइरहे, तर स्थायित्व कहिल्यै आएन।
- भ्रष्टाचार र परनिर्भरता – विदेशी चलखेल र आन्तरिक भ्रष्टाचार चरम सीमामा पुगेको छ।
- सांस्कृतिक संकट – धर्म, परम्परा, र राष्ट्रिय पहिचान क्रमशः विस्थापित हुँदै गइरहेका छन्।
- राष्ट्रघाती सम्झौताहरू – विदेशी दबाबमा परेर नेपालको भू–राजनीतिक अखण्डतामा आँच आउने निर्णयहरू भइरहेका छन्।
यी सबै समस्याले गर्दा नेपाली जनतामा निराशा बढेको छ। राजनीतिक दलहरूप्रति विश्वास गुम्दै जाँदा जनताको मनमा “के राजसंस्था पुनः आवश्यक छ?” भन्ने प्रश्न उठ्न थालेको छ।
श्री ५ ज्ञानेन्द्रको खोज: परम्पराको पुनर्स्थापना
श्री ५ ज्ञानेन्द्र वीर विक्रम शाहदेवले पटक–पटक सार्वजनिक रूपमा नेपाल र नेपालीहरूको भविष्यप्रति चिन्ता प्रकट गर्नुभएको छ। उहाँको दृष्टिकोण स्पष्ट छ—नेपालले आफ्नो मौलिक पहिचान, धार्मिक स्वतन्त्रता, र स्थिर शासन प्रणाली पुनःस्थापना गर्नुपर्छ।
यदि संवैधानिक राजतन्त्रसहितको पूर्ण लोकतन्त्र को अवधारणा पुनःस्थापना गरियो भने, नेपालले निम्नलिखित लाभहरू प्राप्त गर्न सक्छ:
- राजनीतिक स्थिरता – शासकीय प्रणालीमा सन्तुलन र निरन्तरता आउनेछ।
- नैतिक अनुशासन – शासकहरू उत्तरदायी हुनेछन् र भ्रष्टाचार नियन्त्रण हुनेछ।
- राष्ट्रिय अखण्डता – नेपाल पुनः स्वाधीन राष्ट्रका रूपमा उभिन सक्नेछ।
- धार्मिक र सांस्कृतिक पुनर्जागरण – नेपालको मौलिक पहिचान सुरक्षित हुनेछ।
श्री ५ ज्ञानेन्द्रको खोज भनेको केवल सत्ता प्राप्तिको प्रयास होइन, यो नेपालको हराउँदै गएको गौरव पुनःस्थापनाको खोज हो।
राजाको फिर्ती: के सम्भव छ?
नेपालमा बढ्दै गएको असन्तोष, सरकारको असफलता, र विदेशी प्रभावका कारण धेरै नेपालीहरू राजसंस्थाप्रति सकारात्मक सोच राख्न थालेका छन्।
यदि जनताको चाहना बलियो रूपमा प्रस्तुत भयो भने, नेपालको संविधान संशोधन गरेर राजसंस्थाको पुनर्स्थापना असम्भव छैन।
तर, यसको लागि तीन महत्त्वपूर्ण पक्षमा सहमति हुनुपर्छ:
- जनताको समर्थन – जनस्तरमा राजसंस्थाप्रति जागरूकता बढ्नुपर्छ।
- संविधानिक परिमार्जन – राजसंस्थालाई आधुनिक, लोकतान्त्रिक ढाँचामा पुनःस्थापित गर्नुपर्नेछ।
- राष्ट्रिय एकता – जात, धर्म, र क्षेत्रभन्दा माथि उठेर नेपालीहरू एकजुट हुनुपर्नेछ।
निष्कर्ष: नेपालको भविष्य कसरी आकार लिन सक्छ?
राजसंस्थाको अन्त्यसँगै नेपालले स्थायित्वको महत्त्व बुझ्न थालेको छ। नेपालको भविष्य अब गणतन्त्रको नाममा भड्किलो राजनीतिको हातमा छोड्ने कि राजसंस्थाको छत्रछायाँमा स्थायित्वतर्फ फर्कने भन्ने प्रश्न गम्भीर बहसको विषय बनेको छ।
श्री ५ ज्ञानेन्द्रले उठाएको विषय केवल अतीतप्रति मोह होइन, यो भविष्यप्रति चिन्ता र मार्गदर्शन हो।
यदि नेपालले आफ्नो मौलिकता, स्वतन्त्रता, र स्थायित्व फर्काउन चाहन्छ भने, राजाको फिर्ती कुनै असम्भव सपना होइन, बरु अपरिहार्य आवश्यकता बन्नसक्छ।
“नेपाल केवल भूगोल होइन, यो एक सभ्यता हो, जसको केन्द्रमा परम्परा, धर्म, र राष्ट्रियता छ।”
👉 के नेपालले पुनः आफ्नो गौरव फिर्ता ल्याउन सक्ला? तपाईंको विचार के छ?